Məcid Musazadə

 Məcid Musazadə - Azərbaycan mühacirət tarixinin görkəmli simalarından biri, jurnalist və ictimai xadim.

Erkən illəri və təhsili

Məcid Musazadə 10 oktyabr 1914-cü ildə Bakıda anadan olub. Təhsilinə Bakı İqtisadi Texnikumunda başlayıb və buranı bitirdikdən sonra üç il mühasib kimi çalışıb. 

1936-cı ildə Bakı Dövlət Universitetinin tarix (bəzi mənbələrə görə ədəbiyyat) fakültəsinə daxil olub. Tələbəlik illərində alman dilini mükəmməl öyrənən Məcid, universitetdə bu dildə divar qəzeti də nəşr edirdi. 

O, 1939-1941-ci illərdə, təhsilini tamamlayana qədər yenicə açılmış Nizami adına Dövlət Ədəbiyyat Muzeyində fəaliyyət göstərib.

Müharibə, əsarət və Legion həyatı

1941-ci ildə İkinci Dünya müharibəsi başladıqdan bir ay sonra Məcid Musazadə hərbi xidmətə çağırılır. Maraqlıdır ki, o, cəbhəyə yola düşməmişdən cəmi bir həftə əvvəl Nazlı xanımla ailə qurmuşdu. 

1942-ci ildə cəbhədə əsir düşən Məcid, daha sonra Azərbaycan Legionuna qoşulur.

Legionda fəaliyyət göstərdiyi illərdə o, özünü bacarıqlı publisist kimi sübut edir. O, legionçuların mətbu orqanı olan "Azərbaycan" qəzetinin redaktoru və baş redaktoru vəzifələrini icra edib. 

1943-cü ildə Berlində keçirilən Milli Azərbaycan Qurultayının təşkilatçılarından biri olur və Əbdürrəhman Fətəlibəyli-Düdənginskinin rəhbərlik etdiyi Milli Birlik Məclisinə qatılır. Müharibə dövründə yazılarını "Məcid Qarsalani" (və ya Kərsalani) təxəllüsü ilə imzalayırdı.

Nyu-Yorkda bayraq əfsanəsi

Müharibədən sonra Məcid Musazadə bir müddət ABŞ-da yaşamışdır. 1950-ci illərdə Nyu-Yorkda Ənvər Sultanzadə ilə birlikdə ilk Amerika-Azərbaycan Cəmiyyətini təsis etmişdir.

Onun həyatının ən parlaq səhifələrindən biri 1956-cı ilə təsadüf edir. 23 oktyabr 1956-cı ildə Macarıstanda sovet rejiminin təzyiqlərinə qarşı xalq üsyanı başlayanda, Nyu-Yorkda buna dəstək məqsədilə kütləvi toplantı keçirilir. Məcid bəy bu yığıncaqda Azərbaycanın da təmsil olunması üçün xüsusi sifarişlə Azərbaycanın üçrəngli bayrağını hazırlatmış və onu "Roosevelt" otelində keçirilən tədbirdə ucaltmışdır. Bu, Azərbaycan Cümhuriyyətinin süqutundan sonra Amerikada milli bayrağımızın ilk dəfə rəsmən dalğalanması kimi tarixə düşmüşdür.

"Azadlıq" radiosu və ədəbi fəaliyyəti

Məcid Musazadə 1950-ci illərin əvvəllərindən Münhendə fəaliyyətə başlayan "Azadlıq" (ilk adı "Qurtuluş") radiosu ilə əməkdaşlıq etməyə başlamışdır. O, həmçinin "Amerikanın səsi" radiosunda çalışan ilk azərbaycanlılardan biri olub. 

1977-1979-cu illərdə radionun Azərbaycan xidmətinə rəhbərlik etmişdir. Onun yaradıcılığı təkcə jurnalistika ilə məhdudlaşmırdı. O, dünya şöhrətli "Əli və Nino" romanını alman dilindən Azərbaycan türkcəsinə ilk tərcümə edən şəxsdir. Bundan əlavə, o, Azərbaycan folkloru, Stalinin repressiyaları və Qarabağın tarixi haqqında çoxsaylı araşdırmaların müəllifidir.

Şəxsi faciəsi və vətən həsrəti

Məcid Musazadənin şəxsi həyatı böyük bir dram üzərində qurulub. Bakıdan ayrılarkən hamilə olan həyat yoldaşı Nazlı xanım ondan 9 ay sonra Namət adlı bir oğul dünyaya gətirmişdi. Sovet hökuməti tərəfindən ona ölüm hökmü çıxarıldığı üçün o, vətənə dönə bilməmişdi. Ailəsi isə uzun illər onun ölüm xəbərini almış və KQB-nin təzyiqləri altında yaşamışdır.

Almaniyada İren Qreqori ilə ikinci dəfə evlənən Məcidin bu nikahdan iki qızı dünyaya gəlib. Yalnız 1989-cu ildə, həyatının sonunda oğlu Namət ilə Almaniyada görüşmək ona qismət olmuşdur.

Məcid Musazadə 17 iyun 1990-cı ildə Münhendə dünyasını dəyişib və orada, alman qəbiristanlığında dəfn olunub. O, ömrünün sonuna qədər Azərbaycanın müstəqilliyi arzusu ilə yaşamış, lakin vətəninin yenidən azad olduğunu görmək ona nəsib olmamışdır.

mənbələr: 

1. Azadlıq Radiosu ("İz" mədəniyyət proqramı);

2. Nyu-Yorkda Azərbaycan bayrağı necə ucaldıldı? – Legionerin xatirəsi. Müəllif: Dilqəm Əhməd. Teleqraf

3. Legionerlərin mətbuat fəaliyyəti. Müəllif: Ülviyyə Tahirqızı. Xalq Cəbhəsi.- 2014.- 27 dekabr.- S.11.

4. Mənbələrdə istinad edilən əlavə qaynaqlar:

"Azərbaycan" jurnalı (1990, 275-ci say).

"Xalq Cəbhəsi" qəzeti, Maarif Teymurun məqaləsi (26 may 2010).

"Aydın yol" qəzeti, Fərhad Sabiroğlunun yazısı.